Zarys dziejów wsi Rudołowice

Kategoria: O nas
Jacek Bazak

Rudołowice – struktura gospodarcza,

najazdy  nieprzyjacielskie,

właściciele w czasach staropolskich

 

Rudołowice pojawiają się po raz pierwszy w źródłach w 1393, ale nazwa wsi może wskazywać na to, że tradycje osadnicze mogą sięgać okresu staroruskiego. Pierwsza wzmianka o osadzie związana jest z budową kościoła parafialnego oraz  jego uposażenia. Właściciel Rudołowic Mikołaj Mzurowski nadal parafii folwark plebański, do którego należało półtora łana ziemi w dwu częściach, łąka, karczma i staw w budowie. Pleban otrzymał także prawo pobierania dziesięciny z Rudołowic, Bystrowic, Tuligłów i Więckowic, a w 1448 r. z Roźwienicy i Woli Roźwienickiej.

            Nie wiadomo dokładnie kiedy, jednak między 1508 a 1515 rokiem doszło do podziału Rudołowic na dwie części i zmiany właściciela. Rejestr z 1515 r. podaje, iż większa część Rudołowic należąca do rodziny Dereszniaków. Ta część posiadała 8 zagospodarowanych oraz 6 łanów pustych                i karczmę. W drugiej części wsi należącej do Andrzeja Czuryły znajdował się tylko młyn walny, gdzie koło młyńskie znajdowało się poniżej poziomu wody i obracało się wraz z ruchem strumienia. Duża ilość pustych łanów wiąże się z ogromnym najazdem turecko – wołoskim z 1498 r., który spustoszył okolice Przemyśla, Jarosławia, Przeworska, Radymna i Pruchnika, lub z groźnymi najazdami tatarskimi z 1500, albo 1502 r. W XVI wieku Rudołowice zamieniały jeszcze właścicieli dwukrotnie . Po raz pierwszy w 1541 r. na rzecz Stanisława Odrowąża, męża Anny, ostatniej księżnej mazowieckiej, a po raz drugi w 1594 r., kiedy córki Jana Kostki i Zofii z Odrowążów – Anna Ostrogska i Katarzyna Sieniawska dokonały podziału swoich dóbr złożonych z miasta Jarosławia i 38 wsi. Rudołowice przypadły Katarzynie Sieniawskiej.  W 1589 r. Rudołowice posiadały 12 i ¼ zagospodarowanych łanów, ponadto 2 ½ łana należało do plebani. We wsi mieszkało oprócz kmieci 6 rodzin zagrodniczych oraz 14 komorniczych, w tym 7 z nich posiadało bydło.

Lata 20 XVII wieku przynoszą zaognienie się stosunków Rzeczpospolita – Turcja, a to z kolei przekłada się na pogorszenie stosunków – polsko tatarskich i najazdy tych ostatnich, które docierają głęboko w ziemię przemyską. Szczególnie ciężki był 11 dniowy najazd tatarski z czerwca 1624 r. Tatarzy spustoszyli 389 wsi na 931 istniejących w ziemi przemyskiej. Duże straty zanotowała, należąca podobnie jak Rudołowice do Wawrzyńca Spytka Jordana sąsiednia Roźwienica. Zagony tatarskie spustoszyły tam 10 ½ łana, gospodarstwa 7 zagrodników i 13 komorników, spaliły popostwo i cerkiew. Natomiast źródła skarbowe nie podają zupełnie strat jakie poczynili Tatarzy w Rudołowicach. Jedynym pewnikiem jest spalenie, bądź zniszczenie kościoła. Nie wiadomo także kiedy to się dokładnie stało. Źródła kościelne od wizytacji generalnej ks. Fryderyka Alembeka (1636 – 1649) , a za nimi inne opracowania podają 1623 r., natomiast jurmamenty, czyli zaprzysiężone zeznania nie ujmują Rudołowic zupełnie. Datę 1624 r. podaje z kolei Słownik geograficzny Królestwa Polskiego  i innych krajów słowiańskich.  Straty nie mogły być spore, ponieważ rejestr skarbowy z 1628 r. notuje w części wsi należących do Felicjana Grochowskiego 12 ¼ łana, gospodarstwa 6 zagrodników i 14 komorników, ponadto płacono 6 groszowy podatek od propinacji. Druga część wsi należąca do rodu Czuryłów miała 6 łanów, karczmę z należącym do niej półłankiem, młyn o jednym kole. Oprócz kmieci podatki płaciło 6 zagrodników, 3 komorników i 4 rzemieślników. 

Kolejnego nieszczęścia doświadczyły Rudołowice w 1648 z powodu ogromnego najazdu tatarsko – kozackiego na ziemię przemyską po wybuchu powstania Chmielnickiego. Została zniszczona część Rudołowic należąca do Mikołaja Czuryły, dokładnie 3 ½ łana, karczma oraz gospodarstwo jednej rodziny zagrodniczej.  

Po zmarłym w 1649 roku Felicjanie Grochowskim w posiadanie części Rudołowic przeszło na jego synów: Stanisława, Wojciecha, Achacego i Rafała oraz brata  Rafała Grochowskiego, zmarłego w 1654 roku, następnie jego sukcesorów: Stanisława, Jerzego, Aleksandra i Anny. Stan gospodarczy części  wsi należących do Grochowskich w porównaniu z rokiem 1628 nie uległ zasadniczym zmianom. W spisie podatkowym dodatkowo wymieniono dwa łany należące do uposażenia plebani. Natomiast w części należącej do Stanisława Czuryły w 1651 roku podatek zapłacono z 3 łanów oraz z połowy łana należącego do karczmarza. Ponadto w tej części znajdował się  młyn o 1 kole i gospodarstwa 5 zagrodników i 3 komorników. Do 1651 r. były jeszcze widoczne skutki po zniszczeniach najazdu tatarsko – kozackiego w postaci zniszczonej karczmy i spustoszonego gospodarstwa chałupnika.

Następnych najazdów i zniszczeń doświadczyły Rudołowice podczas potopu szwedzkiego.             W spisie podatkowym z 1658 r. autorzy zaznaczyli, ze wojska szwedzkie i węgierskie (siedmiogrodzkie Jerzego II Rakoczego) spustoszyły 5 i ¼ łana oraz domostwa 8 komorników. Pozostało 9 uprawianych łanów w tym 2 należące do plebani, a podatek płaciło 7 rodzin zagrodników i 7 komorników. Drugi właściciel podzielonej wsi Stanisław Czuryło także zanotował zniszczenia, lecz są trudno uchwytne z powodu podania przez autorów rejestru Rudołowic razem z Ujkowicami. W każdym razie zniszczeniu uległo w obu wsiach 6 łanów i 2 karczmy. Nie mieli mieszkańcy Rudołowic zbyt dużo czasu na odbudowę substancji wiejskiej, gdyż w październiku 1672 r. ta część Rzeczypospolitej doświadczyła największego w XVII wieku najazdu tatarskiego. W ziemi przemyskiej ordyńcy spustoszyli ponad 95% istniejących miejscowości, w tym, dwie części Rudołowic. Pierwsza część wtedy należała do rodu Wojakowskich, a dodatkowo ta część była dzierżawiona przez Gabriela Witowskiego. Tutaj Tatarzy zabrali w jasyr komorników, pozostało zaledwie 1 ½ uprawianego łana, 2 domy i gospodarstwa 6 zagrodników. W drugiej należącej wtedy prawdopodobnie do Jana Franciszka Dzieduszyckiego pozostał zaledwie 1 dom, a o pozostałych stratach rejestr odprzysiężeń nie informuje. Jest bardzo możliwe, że dane o stratach były zawyżone, skoro rejestr pogłównego ziemi przemyskiej podaje, że w 1674 r. , że w Rudołowicach, podatek płacono od 41 domów.   

Zdecydowanie mniej wiadomości o Rudołowicach posiadamy z XVIII wieku. Pochodząca z drugiego dziesięciolecia XVIII stulecia rewizja generalna podaje, iż Rudołowice razem z Roźwienicą liczyły 56 chałup. W miejscowościach gospodarowało 7 kmieci uprawiających po całym łanie oraz 22 na półłanku. Ponadto we wsi mieszkało 20 zagrodników, 10 chałupników, a 6 chałup należało do parafii. Według szacunków obie miejscowości razem mogły liczyć około 400 mieszkańców. Pokrywa się to ze znanym, austriackim spisem ludnościowym z 1785 r. Rudołowice liczyły 452 mieszkańców, z czego najwięcej 400 (88,5%) było katolików. Grekokatolików było zaledwie 42 (9,3%), a pozostały odsetek stanowili wyznawcy judaizmu (10 osób 2,2%). 

 

Jacek Bazak

For best business class hosting read InMotion Reviews and get a good web hosting deal.
Joomla Templates designed by Web Hosting Top