Historia Tyniowice

Historia Tyniowic

     Tyniowice – miejscowość według badań Krzysztofa Wolskiego powstała w połowie XIV wieku. W źródłach występuje również pod nazwą Tiniowice oraz Tyniewice. Według wykazu podatkowego z 1628 roku Tyniowice były niewielką wsią, posiadającą uprawiany 1 łan kmiecy, cerkiew, karczmę i młyn o 1 kole. Opodatkowanych było 3 zagrodników i 4 komorników. W tym czasie Tyniowice należały do Anny Pileckiej Kostkowej, następnie Opalińskiej, zmarłej w 1631 roku. Po jej śmierci wieś przypadła synowi Mikolajowi Rafałowi Kostce, potem przeszła w posiadanie Maksymiliana Aleksandra Trzcińskiego, łowczego sochaczewskiego. Następnie po zmarłym w 1653 roku Trzcińskim majątek tyniowicki przejęła wdowa po nim Anna Alojza z Kostków. Kolejnym sukcesorem Tyniowic została córka Katarzyna i jej maż Kasper Nieborowski, podczaszy gostyński. W XVIII stuleciu wieś stała się własnością Morskich, a po nich Dzieduszyckich i Marynoskich.

Około 1880 roku Tyniowice liczyły 36 domówi 205 mieszkańców, obszar dworski 6 domów i 73 mieszkańców. Wśród mieszkańców przeważali rzymskokatolicy 142 osoby, grekokatolików było 127 i 9 izraelitów. W tym czasie wieś ma 3 karczmy, 2 młyny, folwark, 276 morgów roli, 14 łąk i 4 sady. Początkiem XX wieku Tyniowice wraz z Chorzowem liczyły 138 domów i 806 osób. Obszar dworski, którego przełożonym był Bolesław Jasiński liczył 5 domów i 68 osób.  Jednoklasową szkołę publiczną założono w 1899 roku. Placówka oświatowa mieściła się w murowanym budynku z 1895 roku. W roku 1902 na nauki uczęszczało 56 osób, a pierwszym nauczycielem był Bolesław Tokarski. Rok później założono bibliotekę. Ochotnicza Straż Pożarna w Tyniowicach powstała w 1910 roku. Przed wybuchem drugiej wojny światowej wieś liczyła około 420 mieszkańców, z czego 168 osób było wyznania greckokatolickiego.

W Tyniowicach warto zobaczyć pałacyk wybudowany w stylu zameczku szwajcarskiego, będący obecnie siedzibą szkoły. Powstał on w wyniku przebudowy w 1910 roku dawnego XIX dworu Zofii Marynoskiej. Tuż po wojnie usunięto z niego ostatnią dziedziczkę Tyniowic panią Grodzicką. Posiadłości ziemskie Marynoskich rozparcelowano, a pałacyk oddano do dyspozycji Samopomocy Chłopskiej. Szkoła w tym budynku  funkcjonowała nieprzerwanie od 1950  do 1981 roku. Po długotrwałym remoncie wznowiła w 1990 roku swoją działalność. W otoczeniu dworu znajdują się wieloosiowe ogrody krajobrazowe, o jednolitym rozplanowaniu, pochodzące z drugiej połowy XIX wieku. Centralne miejsce w parku zajmuje dwór oraz kilka wielkich, drzewiastych altan lipowych i gaje lipowe na skarpie i na obrzeżu parku. Od strony górnej bramy prowadzi reprezentacyjny podjazd pod dwór, zachowana jest również droga od strony folwarku, przez bramę dolną. Przed główną elewacją dworu, tuż za gazonem, usytuowany był niewielki wgłębnik. Na parterze dolnym, pod wysoką skarpą rozciąga się łąka kwietna, dobrze widoczna z promenady na krawędzi skarpy. Po przeciwnej stronie doliny, za łąką kwiatową, na niewielkim skłonie, w otoczeniu kulisy brzozowej, zachowany jest sad i warzywniki z początku XX wieku. Ponadto na terenie parku dogorywa spichlerz, pochodzący z początków XIX wieku. Drugim, bardzo cennym zabytkiem Tyniowic jest drewniana, obecnie opuszczona i niszczejąca cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem św. Dymitra, będąca filia cerkwi parafialnej w Pruchniku. Pierwsza cerkiew w Tyniowicach wzmiankowana jest już w 1507 roku i prawdopodobnie dotrwała do lat sześćdziesiątych XVII wieku. Wskazuje na to wykaz odprzysiężeń miejscowości ziemi przemyskiej wniesionych do sądu grodzkiego przemyskiego w latach 1661 – 1662. Przez cały okres staropolski w Tyniowicach dominowała ludność obrządku greckokatolickiego. W 1785 roku do rzymskokatolickiej parafii w Pruchniku należało zaledwie 12 mieszkańców Tyniowic.  Później sytuacja zaczęła się zmieniać. Druga świątynia, istniejąca do dziś została wzniesiona w 1709 roku. Jest to drewniana, niewielkich rozmiarów, trójdzielna, z nawą główną na planie ośmioboku świątynia. Obecnie budynek wymaga gruntownego remontu.

autor: Jacek Bazak

Scroll to Top